ရက်ကန်းရက်လုပ်ခြင်း လက္ခဏာ- မာရ်မာအဝတ်အစားနှင့် အဆင်တန်ဆာများ

Translated by U Wainnita

အဝတ်အစားနှင့် အဆင်တန်ဆာများသည် ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖုံးအုပ်ရန်သာ မဟုတ်ဘဲ၊ ၎င်းတို့သည် လူမျိုးတစ်မျိုး၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက်များဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် မည်သို့တင်ပြကြသည်နှင့် အခြားသူများက ၎င်းတို့ကို မည်သို့မြင်ကြသည်ကို ဆုံးဖြတ်ပေးသည်။ စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ မာရ်မာလူမျိုးများအတွက် အဝတ်အစားနှင့် အဆင်တန်ဆာများသည် လူမှုရေးအဆင့်အတန်း၊ ကျားမအခန်းကဏ္ဍ၊ အလှအပအရသာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဆက်လက်တည်တံ့မှုတို့၏ သင်္ကေတများအဖြစ် ကြာမြင့်စွာကတည်းက ယူဆခဲ့ကြသည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ၏ ပထမဆုံး ဒုတိယကော်မရှင်နာ ဗိုလ်ကြီး သောမတ်စ် ဟာဘတ် လီဝင်း၏ ဖော်ပြချက်မှသည် ခေတ်ပြိုင် လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအထိ မာရ်မာအဝတ်အစားသည် မြန်မာ-ရခိုင် ရိုးရာဓလေ့များ၏ သိုလှောင်ရာနေရာတစ်ခုနှင့် လူမှုရေးအခြေအနေအသစ်များနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် နေထိုင်ခြင်း၏ သက်သေတစ်ခုဖြစ်သည်။

သမိုင်းဝင်နောက်ခံ (ရိုးရာဝတ်စုံ)

လီဝိုင်းမာရ်မာက ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဝတ်ဆင်ခဲ့သော ဝတ်စုံကို “ရိုးရှင်းသော်လည်း ထူးခြားသည်” ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

အမျိုးသားအဝတ်အစား-

အမျိုးသားများသည် ခါးတွင်ပတ်ပြီး ဒူးအောက်တွင်ချိတ်ဆွဲထားသော လက်ဖြင့်ရက်လုပ်ထားသော ချည်ထည်ဖြစ်သည့် လုံချည် (ဒယား) ကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ချမ်းသာသော အမျိုးသားများသည် ပိုး သို့မဟုတ် ခြည်အဝတ်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော  ဒယားကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး တစ်ခါတစ်ရံ မြေပြင်သို့ရောက်ရှိတတ်သည်။ ၎င်းအပေါ်တွင် အင်္ဂျီ ဟုခေါ်သော လက်တိုအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ဟိန္ဒူစတန်နီလူမျိုးများကဲ့သို့ ခေါင်းပေါင်း သို့မဟုတ် ပါဂရီကို ခေါင်းပေါ်တွင် ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ဖိနပ်များသည် အလွန်ရှားပါးသည်။

အမျိုးသမီးအဝတ်အစား-

အမျိုးသမီးများသည် တာဘန်များ မဝတ်ဆင်လေ့ရှိသော်လည်း ပွဲတော်များ သို့မဟုတ် တရားဝင်အခမ်းအနားများတွင် ၎င်းတို့၏ဦးခေါင်းများကို တောက်ပသောအရောင်များဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားကြသည်။ ရင်ဘတ်တစ်ဝိုက်တွင် ရင်ကန့် ဟုခေါ်သော အထည်တစ်ပိုင်းကို ဝတ်ဆင်ထားပြီး ပခုံးများကို ဗလာထားခဲ့သည်။ အောက်ပိုင်းအဝတ်အစားမှာ ခါးတွင် ခေါက်၍ဝတ်ဆင်သော ကုတ်အင်္ဂျီကဲ့သို့ ထမွီဖြစ်သည်။ ဤအဝတ်အစားသည် လမ်းလျှောက်သည့်အခါ ပေါင်များကို မြင်နိုင်သော်လည်း လှုပ်ရှားမှုကို လွယ်ကူစေသည်။

အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲမှုများ

၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် မာရ်မာအဝတ်အစားများတွင် ပြောင်းလဲမှုတစ်ခု တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။

အမျိုးသားများကြားတွင် ရိုးရာ ဒယားကို အစားထိုးခဲ့ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာဘာသာရေးပွဲတော်များတွင် မြန်မာဒီဇိုင်းများတွင် ယနေ့တိုင် ဝတ်ဆင်နေဆဲဖြစ်သည်။ ငယ်ရွယ်သောမျိုးဆက်သည် ဘင်္ဂါလီအဝတ်အစားများနှင့် ပိုမိုကိုက်ညီသော ရှပ်အင်္ကျီ-ဘောင်းဘီများကို တဖြည်းဖြည်း လက်ခံကျင့်သုံးလာကြသည်။

အမျိုးသမီးအဝတ်အစားများတွင် ယခင်ကအသုံးများခဲ့သော ရင်ကန့်သည် တဖြည်းဖြည်းပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းကို ခေတ်သစ်ဖက်ရှင်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ယဉ်ကျေးမှု၏ နှိမ့်ချမှုလွှမ်းမိုးမှုကို သယ်ဆောင်ထားသော ဘလောက်စ်၊ အပေါ်အင်္ကျီနှင့် အတွင်းခံများဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင်ပင် ရောင်စုံပြီး ပန်းထိုးထားသော အမျိုးသမီးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုလက္ခဏာ၏ အဓိကသင်္ကေတဖြစ်သည်။ ပွဲတော်များ သို့မဟုတ် ဘာသာရေးအခမ်းအနားများတွင် အမျိုးသမီးများသည် ၎င်းတို့၏ဆံပင်တွင် ပန်းများပါသော အဝတ်အစားများကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး လှပစွာချည်နှောင်ကြသည်။

လက်ဝတ်ရတနာ

မာရ်မာဘာသာစကားတွင် အဆင်အယင်သည် လက်ဝတ်ရတနာ သို့မဟုတ် အလှဆင်ပစ္စည်းများဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ရှေးခေတ်က လက်ဝတ်ရတနာအသုံးပြုမှုသည် အကန့်အသတ်ရှိပြီး အဓိကအားဖြင့် နားကပ်နှင့် လက်ကောက်များသာ ကန့်သတ်ထားသည်။ သို့သော် ၂၀ ရာစုတွင် ငွေနှင့် ရွှေများ ပျံ့နှံ့လာသည်နှင့်အမျှ လက်ဝတ်ရတနာ၏ အတိုင်းအတာလည်း ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။

နားကပ်အလှဆင်ပစ္စည်းများ-

နားဒေါင်း: ပန်းပုံစံထွင်းထားသော အခေါင်းပုံဝိုင်း ငွေဆွဲကြိုး။

နားပွင့်: ငွေ သို့မဟုတ် ရွှေလုံးပုံ လည်ဆွဲကြိုး။

နားသိန်း: အောက်ခြေတွင် ကျယ်ပြီး အပေါ်ပိုင်းတွင် ကျဉ်းသော ငွေဆွဲကြိုး။

နားကပ်: အင်္ဂလိပ် “နားကပ်” မှ ငှားရမ်းထားသော စကားလုံးဖြစ်ပြီး ဘာသာစကားအလိုက် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း၏ လက္ခဏာတစ်ခုဖြစ်သည်။

လည်ပင်းအလှဆင်ပစ္စည်းများ-

ရွှီဖြူသီး: ပုတီးစေ့ပုံ လည်ဆွဲငယ် ၁၅-၂၀ ပါရှိသော ရွှေလည်ဆွဲ။

သြဇာသီး: သေးငယ်သော ချိုင့်ခွက်ပုံ ပုတီးများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ရွှေလည်ဆွဲ။

ဟဝ်ုင်းဒရောသီး: ကစို့သီးပုံသဏ္ဍာန်ရှိသော ရှည်လျားသော ပုတီးများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ရွှေလည်ဆွဲ။

ပဒီး: ငွေဒင်္ဂါးများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လည်ဆွဲ။

ဖေယာ: ပြားချပ်ချပ်ဝိုင်း ငွေဆွဲကြိုး။

လက်နှင့် လက်ချောင်းအလှဆင်ပစ္စည်းများ-

ခါလ်သီ: ငွေလက်ပတ်။

ဓာန်း: တံတောင်ဆစ်အထက်တွင် ဝတ်ဆင်သော အဆင်တန်ဆာ။

လက်ကောက်: ရွှေ၊ ငွေ၊ ကြေးနီ သို့မဟုတ် ပလတ်စတစ်လက်ကောက် – ၎င်း၏ မျိုးကွဲများမှာ အာတူလက်ကောက် စူလဲနှင့် အာကာရီလက်ကောက်တို့ဖြစ်သည်။

လက်စွတ်: လက်ချောင်းလက်စွပ်၊ တစ်ခါတစ်ရံ ကျောက်များပါရှိသည်။

ဆံပင်နှင့် ခြေထောက်အလှဆင်ပစ္စည်းများ:

ဆံကုံး: ဆံပင်ချည်ရန် တံသင်။

ဆံပွင့်: ပန်းပွင့်ဒီဇိုင်းပါသော ဆံပင်ညှပ်။

ဝဖြေး: ဆံပင်ကို လိမ်ရန်အတွက် ဘီးရှည်။

စူလဲ: ငွေခြေကျင်း။

ခြေချင်း: လေးလံသော ငွေခြေကျင်း။

အမျိုးသမီးအချို့သည် ကင်းမြီးကောက်ကဲ့သို့သော ပုံသဏ္ဍာန်အမျိုးမျိုးရှိသော ခါးပတ်များကိုလည်း ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသားများသည်လည်း ၎င်းတို့၏ လက်ချောင်းများတွင် ဒီဇိုင်းအမျိုးမျိုးရှိသော လက်စွပ်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။

ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်- အဓိပ္ပာယ်နှင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း

မာရ်မာအဝတ်အစားနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများသည် အပြန်အလှန်ဆက်စပ်နေသော ရှုထောင့်သုံးခုကို ဖော်ပြသည် —

ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု ဆက်လက်တည်ရှိမှု- အဝတ်အစားနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများစွာသည် ဗမာနှင့် ရခိုင်တို့နှင့် မျှဝေထားသော အမွေအနှစ်များ၏ အရိပ်အယောင်များ ပါရှိသည်။ ဤဆက်လက်တည်ရှိမှုသည် မာမာလူမျိုးများ၏ လူမျိုးရေးလက္ခဏာကို ထိန်းသိမ်းထားပြီး ၎င်းတို့ကို အရှေ့တောင်အာရှ ယဉ်ကျေးမှုရောင်စဉ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ဖော်ထုတ်သည်။

ကျား၊မ နှင့် အလှအပ- အမျိုးသမီးများ၏ အဝတ်အစားနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများသည် ယဉ်ကျေးမှုအလှအပ၏ အဓိကသယ်ဆောင်သူများဖြစ်သည်။ ရင်ကန့်ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းနှင့် ဘလောက်စ်ကို မိတ်ဆက်ခြင်းသည် ရိုးရာဓလေ့နှင့် ခေတ်သစ် ဣန္ဒြေရှိမှုကြားတွင် ဟန်ချက်ညီမှုတစ်မျိုးကို မည်သို့တည်ဆောက်ခဲ့ကြောင်း ပြသသည်။ ပွဲတော်များအတွင်း ဆံပင်နှင့် လက်ဝတ်ရတနာများကို ပြသခြင်းသည် အလှအပကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အမျိုးသမီးများ၏ အခန်းကဏ္ဍကို ဖော်ပြသည်။

ခေတ်မီခြင်းနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်ခြင်း- ဒယားမှလုံချည်အထိ၊ ရိုးရှင်းသောငွေမှ ရွှေအလှဆင်ပစ္စည်းများအထိ၊ ရင်ဘတ်ဖုံးအထည်မှ ခေတ်မီဘလောက်အထိ—ဤပြောင်းလဲမှုအားလုံးသည် စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု လိုက်လျောညီထွေဖြစ်ခြင်း၏ လက္ခဏာများကို ဖော်ပြသည်။ သို့သော် မြန်မာစတိုင် အဝတ်အစားနှင့် အလှဆင်ပစ္စည်းများကို ဘာသာရေးနှင့် ပွဲတော်အခမ်းအနားများတွင် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်ပြီး လူမျိုးရေးလက္ခဏာ၏ လက္ခဏာတစ်ခုအဖြစ် ရှင်သန်နေဆဲဖြစ်သည်။

မာရ်မာအဝတ်အစားနှင့် အလှဆင်ပစ္စည်းများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် အမှန်တကယ်တွင် စဉ်ဆက်မပြတ်ဖြစ်တည်မှုနှင့် ပြောင်းလဲမှု၏ ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။ အတိတ်က ဒယား ထမွီနှင့် ရိုးရှင်းသော ငွေရတနာများသည် ယနေ့ခေတ် ပွဲတော်များနှင့် ဘာသာရေးအခမ်းအနားများတွင် ပုံစံအသစ်များဖြင့် ပြန်လည်ရောက်ရှိလာဆဲဖြစ်သည်။ ခေတ်မီမှု၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ပြောင်းလဲမှုများရှိသော်လည်း၊ ဤရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် အလှဆင်ပစ္စည်းများသည် မာရ်မာလူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုတည်ရှိမှု၏ သင်္ကေတများအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပါသည်။

ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးဖြစ်နေသည့် စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသများ၏ ပြောင်းလဲနေသော လက်တွေ့ဘဝတွင် မာရ်မာအဝတ်အစားနှင့် အလှဆင်ပစ္စည်းများသည် ခန္ဓာကိုယ်အလှဆင်ပစ္စည်းများသာမက—၎င်းတို့သည် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ သမိုင်း၊ အလှအပအရသာနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်နှင့် ၎င်းတို့၏ ခိုင်မာသော ဆက်သွယ်မှု၏ အသက်ရှင်နေသော သင်္ကေတများဖြစ်သည်။