မာရ်မာဝတ္ထုပုံပြင် — ကျီးညီနောင်ဝတ္ထု
Translated by U Wainnita
ရှေးရှေးတုန်းက။ ဘုရင်တစ်ပါးသည် တောင်တန်းနယ်နိုင်ငံတွင် မင်းပြုလုပ်နေထိုင်ခဲ့သည်။ တစ်နေ့တွင် ဘုရင်သည် အမဲလိုက်ထွက်ခဲ့သည်။ သူ့နောက်တွင် သူ၏ အမတ်များ၊ နာဇီများ၊ ကင်းသမားများနှင့် စစ်သားများ—တစ်ဖွဲ့လုံး—လိုက်ပါလာခဲ့သည်။ တောနက်ထဲတွင် အမဲလိုက်နေစဉ် ဘုရင်သည် ရုတ်တရက် လမ်းပျောက်သွားခဲ့သည်။ သူ၏အပေါင်းအပါအားလုံး ပျောက်ကွယ်သွားသည့်နေရာကို—ဘုရင် မသိခဲ့ပါ။ တစ်ယောက်တည်း၊ မောပန်းနွမ်းနယ်ပြီး ဝမ်းဆာလောင်နေသော ဘုရင်သည် မသိသောလမ်းအတိုင်း လျှောက်သွားခဲ့သည်။
ခရီးတစ်လျှောက် တောနက်ကြီးတစ်ခုတွင် သူသည် တဲအိမ်တစ်ဆောင်ကို တွေ့လိုက်ရသည်။ ဘုရင်သည် ခိုလှုံရာနေရာ၊ ရေ သို့မဟုတ် သစ်သီးတစ်ခုခု ရှာတွေ့ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ရှေ့သို့ တိုးသွားသည်။ သို့သော် အိမ်အနီးသို့ ချဉ်းကပ်လာသောအခါ “ဘယ်သူလဲ။ ဘယ်သူလဲ။ ဖမ်းလိုက်။ သတ်လိုက်။ အားလုံးကို လုယူလိုက်” ဟူသော ကြောက်မက်ဖွယ်အော်သံကို ရုတ်တရက် ကြားလိုက်ရသည်။
ဘုရင်သည် ကြောက်ရွံ့စွာ နောက်သို့လှည့်ကြည့်လိုက်သည်။ ပတ်ပတ်လည်တွင် မည်သူမျှမတွေ့ဘဲ လှောင်အိမ်ထဲတွင် ကျီးငှက်တစ်ကောင်က ဤစကားများကို ပြောနေသည်ကိုသာ မြင်သည်။ ဘုရင်သည် ဤနေရာသည် ဓားပြများ၏ တွင်းဖြစ်ရမည်ကို ချက်ချင်းသဘောပေါက်လိုက်သည်။ သူသည် ထိုနေရာမှ တိတ်တဆိတ်ထွက်ခွာသွားသည်။
သူ ဆက်လျှောက်ဝင်သွားတယ်။ ခဏကြာတော့ နောက်ထပ် တဲအိမ်ငယ်လေးတစ်ဆောင်ကို သူတွေ့လိုက်ရတယ်။ ပတ်ဝန်းကျင်က တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်နေတယ်။ ဘုရင်က အိမ်နားကို ချဉ်းကပ်လာတဲ့အခါ တဲဘေးမှာ ထိုင်နေတဲ့ ကျီးငှက်ကလေးတစ်ကောင်ကို သူတွေ့လိုက်တယ်။
ဘုရင်ကိုမြင်တော့ ကျီးငှက်ကလေးက ပျော်ရွှင်စွာ ပြောလိုက်တယ်။
“အရှင်မင်းကြီး၊ ကြိုဆိုပါတယ်။ ကြွလာပါ။ ရေအေးတွေ၊ တောထဲက လတ်ဆတ်တဲ့ သစ်သီးတွေ ရှိတယ်။ အနားယူပြီး ကြိုက်တာစားပါ။”
ဘုရင်က ငှက်ကို အံ့အားသင့်စွာကြည့်ပြီး “မင်းက အရမ်းယဉ်ကျေးတာပဲ! ငါ ဒီလိုငှက်မျိုးကို တစ်နေရာရာမှာ မြင်ဖူးတယ်။ ရိုက်နှက်ခြင်းအကြောင်းပဲ ပြောနေတာ။ သူ့ရဲ့ အပြုအမူက အရမ်းဆိုးတယ်” လို့ ပြောတယ်။
ငှက်က တိုးတိုးလေးပြောလိုက်တယ်။ “ဟုတ်ကဲ့ အရှင်မင်းကြီး၊ သူက ကျွန်တော့်ရဲ့ ညီလေးပါ။ ကျွန်တော်တို့ ညီအစ်ကိုနှစ်ယောက် သစ်ပင်တစ်ပင်မှာ အတူနေထိုင်ခဲ့ကြတယ်။ အဲဒီအချိန်တုန်းက ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အတောင်တွေက အမွေးအတောင်တွေ ကောင်းကောင်းမပေါက်ခဲ့ဘူး။ တစ်နေ့မှာ မုန်တိုင်းတစ်ခု တိုက်ခတ်လာပြီး အဲဒီမုန်တိုင်းထဲမှာ ကျွန်တော်တို့ ညီအစ်ကိုနှစ်ယောက်ဟာ မတူညီတဲ့ ဦးတည်ရာတွေကို ပျံသန်းသွားခဲ့ကြတယ်။ ကျွန်တော် ဒီရမ့်ကို ရောက်လာခဲ့တယ်၊ ပညာရှိရဲ့ အရိပ်အောက်မှာ။ သူက ကျွန်တော့်ကို မေတ္တာနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကို သင်ပေးခဲ့တယ်။ ပြီးတော့ ကျွန်တော့်ညီက ဓားပြတွေရဲ့ တွင်းထဲကို ကျသွားခဲ့တယ်။ သူ့ပတ်ဝန်းကျင်မှာ မနာလိုမှု၊ လောဘနဲ့ လုယက်မှုတွေပဲ ရှိတယ်။ အဲဒါကြောင့် သူ့ရဲ့ ဘာသာစကားက အဲဒီလို ဖြစ်လာတာ”
ဘုရင်က သက်ပြင်းချပြီး “မင်းတို့နှစ်ယောက် တစ်အိမ်တည်းမှာ ရှိနေပေမယ့် မင်းရဲ့ပတ်ဝန်းကျင်က ဘယ်လောက်ကွာခြားလိုက်လဲ။ တကယ်တော့ စရိုက်လက္ခဏာဆိုတာ မင်းကြီးပြင်းလာတဲ့ လူ ဒါမှမဟုတ် သတ္တဝါရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ။”
ပြီးတော့ ငှက်က ဘုရင်ကို တောထဲက လွယ်လွယ်ကူကူ ထွက်ပေါက်ရှာဖို့ လမ်းပြပေးခဲ့တယ်။ ဘုရင်က ကျေးဇူးတင်ကြောင်း ပြောပြီး နန်းတော်ကို ဘေးကင်းစွာ ပြန်သွားခဲ့တယ်။
Marma Folktale — The Tale of Two Parrots
A long, long time ago, in a hilly kingdom, there lived a king. One day, the king set out on a hunting expedition, accompanied by his ministers, guards, and a large retinue. Deep in the forest, while chasing his prey, the king got separated from his men. Lost and weary, he wandered alone through the dense jungle, unsure of where he was or how to get back.
As he walked on, he came upon a small, weathered hut nestled among the trees. Hoping for shelter, water, or at least a kind word, the king approached. But as he drew near, he suddenly heard loud, terrifying cries:
“Hey! Who’s there? Catch him! Beat him! Take everything he’s got!”
Startled, the king looked around. But there was no one—only a parrot in a cage, shouting those alarming words. Realizing that this must be the hideout of bandits, the king quietly slipped away before anyone could spot him.
He kept walking through the forest until, after some time, he came upon another small hut. This one was surrounded by calm and quiet. As he neared it, he saw another parrot sitting beside the cottage. The moment it spotted the king, the parrot chirped in a warm, welcoming tone:
“Honorable King! Please come in. There is cool water inside, and fresh fruit from the forest. Rest as much as you need and eat whatever you wish.”
The king, surprised and touched, said to the bird,
“You’re so polite and kind! Earlier, I came across another parrot who looked just like you, but it shouted horrible things—full of anger and violence. How strange that two parrots can be so different!”
The parrot bowed its head and replied,
“Your Majesty, that bird you speak of is my younger brother. We were born in the same nest, but before we could even grow our wings properly, a storm came and blew us apart. I landed here, in the hermitage of a kind sage who taught me gentleness, courtesy, and kindness. But my brother was blown into a bandits’ den, where all he saw and heard was greed, violence, and robbery. That’s why we turned out so differently.”
The king fell silent, reflecting deeply.
“Ah, so that’s it,” he thought. “It’s the company we keep and the environment we grow up in that shape who we become.”
The kind parrot then showed the king a safe path out of the forest. Grateful, the king returned safely to his palace.
মারমা রূপকথা — দুই টিয়ার কথা
অনেক অনেক কালের কথা। পার্বত্য এক রাজ্যে বাস করতেন এক রাজা। একদিন রাজা শিকারে বেরোলেন। সাথে ছিল উজির-নাজির, পাহারাদার, সৈন্য—এক গোটা দল। গভীর জঙ্গলে শিকার করতে করতে হঠাৎ রাজা একাই পথ হারিয়ে ফেললেন। সঙ্গীরা সবাই কোথায় হারিয়ে গেল—রাজা জানেন না। একা, ক্লান্ত, ক্ষুধার্ত রাজা হেঁটে চললেন অজানা পথে।
চলার একপর্যায়ে, গভীর জঙ্গলের ভিতরে তিনি দেখতে পেলেন এক পুরনো কুঁড়েঘর। আশায় বুক বেঁধে রাজা এগিয়ে গেলেন, যদি একটু আশ্রয় মেলে, একটু জল কিংবা কিছু ফল। কিন্তু বাড়ির কাছাকাছি যেতেই হঠাৎ শুনলেন ভয়ানক চিৎকার,
“ওই! কে এলো, কে এলো? ধরো ধরো! মারো! যা কিছু আছে সব লুটে নাও!”
রাজা ভয়ে পেছনে তাকালেন। আশেপাশে কাউকে দেখা গেল না—শুধু দেখলেন, এক খাঁচায় বন্দি টিয়ে পাখি এসব কথা বলছে। রাজা তখনই বুঝলেন, এ জায়গাটা নিশ্চয়ই ডাকাতদের আড্ডা। সঙ্গে সঙ্গে তিনি চুপিচুপি সেখান থেকে সরে পড়লেন।
হেঁটে চললেন আরও ভিতরের দিকে। কিছুক্ষণ পর আবার একটা ছোট কুঁড়েঘর চোখে পড়ল। আশেপাশে শান্ত পরিবেশ। রাজা বাড়ির কাছে যেতেই দেখলেন, কুঁড়ির পাশে বসে আছে আরও এক টিয়ে পাখি।
রাজাকে দেখেই পাখিটি খুশি গলায় বলে উঠল,
“রাজা মহাশয়, স্বাগতম! ভিতরে আসুন। ঠান্ডা জল আছে, বনে-পাওয়া তাজা ফলও আছে। বিশ্রাম নিন, যা খুশি গ্রহণ করুন।”
রাজা বিস্ময়ে পাখিটির দিকে তাকিয়ে বললেন,
“তুমি তো বড় ভদ্র! এর আগে এক জায়গায় এক টিয়ে পাখিকে দেখেছি, সে শুধু মারধরের কথা বলছিল, তার আচরণ ছিল খুব খারাপ।”
পাখিটি মৃদুস্বরে বলল,
“হঁ, রাজা মহাশয়, সে আমার ছোট ভাই। আমরা দু’ভাই একসঙ্গে একটি গাছে বাস করতাম। তখন আমাদের ডানায় পালক আসেনি ঠিকভাবে। একদিন ঝড় উঠল, আর সেই ঝড়ে আমরা দুই ভাই দুই দিকে উড়ে গেলাম। আমি এসে পড়ি এই আশ্রমে, ঋষির আশ্রয়ে। তিনি আমাকে ভালোবাসা আর ভদ্রতা শিখিয়েছেন। আর আমার ভাই গিয়ে পড়ে ডাকাতদের আস্তানায়। তার চারপাশে শুধু হিংসা, লোভ আর লুটপাট—তাই তার ভাষাও হয়েছে তেমনি।”
রাজা দীর্ঘশ্বাস ফেলে বললেন,
“তোমরা একই ঘরের, অথচ পরিবেশে কত তফাৎ! সত্যি, মানুষ বা প্রাণী যেই হোক, যার সান্নিধ্যে বড় হয়, তার প্রভাবেই চরিত্র গড়ে ওঠে।”
পাখিটি এরপর রাজাকে অরণ্য থেকে বের হবার সহজ পথ দেখিয়ে দিল। রাজা তাকে ধন্যবাদ জানিয়ে নিরাপদে রাজপ্রাসাদে ফিরে এলেন।