ဖျော်ဖြေရေးထက်ကျော်လွန်၍- ရိုးရာမာရ်မာအားကစား၏ ယဉ်ကျေးမှုကမ္ဘာ

Translated by U Wainnita

အားကစားသည် စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ မာရ်မာလူမျိုးများအတွက် ဖျော်ဖြေရေးနည်းလမ်းတစ်ခုသာမက လူမှုဘဝ၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရပ်ရွာဆက်ဆံရေး၏ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ အခြားဌာနေတိုင်းရင်းသားများကဲ့သို့ပင် မာရ်မာလူမျိုးများသည် အားကစားမှတစ်ဆင့် ပျော်ရွှင်မှု၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာတို့ကိုလည်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေသည်။ ဘောလုံး၊ ဘော်လီဘော၊ ကြက်တောင်နှင့် ခရစ်ကက်ကဲ့သို့သော ခေတ်မီနိုင်ငံတကာအားကစားများသည် ယခုအခါ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရေပန်းစားနေသော်လည်း ၎င်းတို့၏ ရိုးရာအားကစားများသည် မျိုးဆက်များ၏ ယဉ်ကျေးမှုအမှတ်တရများကို သယ်ဆောင်ထားဆဲဖြစ်ပြီး လူမှုရေးစည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် ရပ်ရွာနှောင်ကြိုးများကို ခိုင်မာစေသည်။

ရိုးရာအစဉ်အလာအရ ဤဂိမ်းများကို ခြောက်သွေ့သောရာသီတွင် ပိုမိုကစားကြပြီး၊ ထိုအချိန်က လယ်ယာလုပ်ငန်းဖိအားနည်းပါးခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ကလေးများသည် ၎င်းတို့၏အချိန်ကို အပြင်ဘက်တွင် ကစားကြသည်။ သို့သော် မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း ကျောင်းနှင့် ကျူရှင်ယဉ်ကျေးမှု၏ဖိအားကြောင့် အလိုအလျောက်ကစားရန် အခွင့်အလမ်းများကို လျော့နည်းစေခဲ့သည်။ ဤပြောင်းလဲမှုသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို အဟန့်အတားဖြစ်စေရုံသာမက ကလေးများတွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၊ စာနာမှုနှင့် စုပေါင်းပျော်ရွှင်မှုစိတ်ဓာတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကိုလည်း အဟန့်အတားဖြစ်စေသည်ဟု လူကြီးများက မကြာခဏ ညည်းတွားကြသည်။

မာရ်မာ ရပ်ရွာအားကစား

ခိုဂါင်း(အာလာ-ရီဟုလည်း လူသိများသည်)

မာရ်မာကလေးများ အကြိုက်ဆုံးဂိမ်း။ ၎င်းကို တစ်နှစ်ပတ်လုံး ကစားကြသည်။ ဂိမ်း၏အမည်သည် “ဂီလာ” ဟုခေါ်သော တောနွယ်ပင်တစ်မျိုး၏ အစေ့မှ ဆင်းသက်လာပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် လုံးဝိုင်းပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် လေးထောင့်ပုံစံရှိသည်။ အသင်းနှစ်သင်းသည် တူညီသောကစားသမားအရေအတွက်ဖြင့် ယှဉ်ပြိုင်ကြသည်။

ကွင်းပြင်ပေါ်တွင် တစ်တောင်ခန့်အကွာတွင် မျဉ်းနှစ်ကြောင်းဆွဲထားသည်။ ကစားသမားတစ်ဦးစီသည် ၎င်းတို့၏သတ်မှတ်ထားသောအပေါက်ထဲသို့ လေးထောင့်စေ့တစ်စေ့ထည့်ပါ။ ထို့နောက် လုံးဝိုင်းသောစေ့ကို ပြိုင်ဘက်၏စေ့ကိုထိမှန်ရန်အသုံးပြုသည်။ ကစားသမားများသည် ၎င်းတို့၏ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းအမျိုးမျိုး – နဖူး၊ လည်ပင်း၊ ပေါင်၊ ဒူး၊ ခြေဖဝါးနှင့် လက်ချောင်းထိပ်များအထိ လှိမ့်ခြင်းဖြင့် စေ့ကိုရိုက်ရန်ကြိုးစားသည်။

အောင်မြင်ပါက ကစားသမားသည် နောက်တစ်ဆင့်သို့တက်လှမ်းသည်။ မအောင်မြင်ပါက “ပုပ်” သို့မဟုတ် ဖယ်ရှားခံရမည်ဟု ကြေငြာသည်။ သို့သော် အသင်းရှိ အခြားသူတစ်ဦးအောင်မြင်ပါက “ပုပ်” ကစားသမားကို “လန်းဆန်းစေ” ပြီး ဂိမ်းထဲသို့ပြန်ခေါ်ဆောင်နိုင်သည်။ ပြိုင်ဘက်၏စေ့အားလုံးကို ထိမှန်သောအခါ အနိုင်ရသူကို ကြေငြာသည်။ ၎င်းသည် ရှည်လျားရှုပ်ထွေးပြီး အလွန်စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော ဂိမ်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး တစ်နေ့လုံးကြာမြင့်သည်။

ဘူးဒေါက်ကင်ဒေါက် (ဘူးသီးဆွဲဂိမ်း)

ဤဂိမ်းတွင် ကလေးများသည် တန်းစီထိုင်ပြီး ၎င်းတို့ရှေ့ရှိလူ၏ခါးကို ကိုင်ထားကြသည်။ ပထမဆုံးကစားသမားသည် တိုင် သို့မဟုတ် သစ်ပင်ပင်စည်ကို ခိုင်မြဲစွာကိုင်ထားပြီး ကျန်ကစားသမားများသည် နောက်တွင် သံကြိုးဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ နောက်ဆုံးကစားသမားက တုတ်တစ်ချောင်းကိုင်ပြီး “တွားသွား” သလို မျဉ်းတစ်ကြောင်းလုံးကို ရွှေ့ပါတယ်။ “တွားသွားဘူး” ဆိုတဲ့နာမည်က ရေထဲမှာ ယိမ်းနွဲ့နေတဲ့ ဘူးသီးတန်းရဲ့ အလားတူလှုပ်ရှားမှုကနေ ဆင်းသက်လာတာပါ။

လက်ချောင်းကဗျာဂိမ်း

ဤဂိမ်းသည် သီချင်းနှင့် စည်းချက်ကို လက်ချောင်းအမူအရာများဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသည်။ ကလေးသုံးလေးယောက်သည် ၎င်းတို့၏ လက်ညှိုးများကို ဝိုင်းရံထားသည်။ ကလေးတစ်ဦးသည် ကဗျာတစ်ပုဒ်ကို သီဆိုပြီး လက်ချောင်းတစ်ချောင်းချင်းစီကို ပုတ်ကာ အဆုံးတွင် အားလုံးက “ဗလေ လေလေ!” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော “အဆုံး!” ဟု ပြောကြသည်။

လက်ခုပ်ကဗျာ

လက်ချောင်းကဗျာနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ဤနေရာတွင် ကလေးများသည် ၎င်းတို့၏လက်များကို မြေပြင်ပေါ်တွင် စက်ဝိုင်းပုံစံ ထားကြသည်။ ကလေးတစ်ဦးသည် ကဗျာတစ်ပုဒ်ကို သီဆိုပြီး ၎င်းတို့၏လက်များကို တစ်ခုပြီးတစ်ခု ပုတ်ကြသည်။ ကဗျာကို အပြီးသတ်သော လက်ကို ဖယ်ရှားရမည်။ ဤနည်းဖြင့် လက်အားလုံးကို ဖယ်ရှားလိုက်သောအခါ ဂိမ်းပြီးဆုံးသည်။

ကင်းဆီး

ဤသည်မှာ “ကင်းဆီး” ၏ ရိုးရိုးဂိမ်းနှင့် ဆင်တူသည်။ ခုခံကာကွယ်သော ကစားသမားများသည် ကွင်းပေါ်တွင် ရေးဆွဲထားသော မျဉ်းများပေါ်တွင် ရပ်နေသောကြောင့် ပြိုင်ဘက်၏ တိုက်ခိုက်သူများသည် ၎င်းတို့ကို ကျော်ဖြတ်ပြီး အခြားအဆုံးသို့ မရောက်နိုင်ပါ။ တစ်စုံတစ်ယောက်သည် မျဉ်းတစ်ခုလုံးကို ဖြတ်ကျော်ပြီး ပြန်လာနိုင်ပါက အနိုင်ရသည်။ ၎င်းတို့ မအောင်မြင်ပါက တိုက်ခိုက်ရေးအဖွဲ့သည် ခုခံကာကွယ်သူများ ဖြစ်လာသည်။ ၎င်းသည် ဆယ်ကျော်သက်များကြားတွင် အထူးရေပန်းစားသည်။

မာဂြောင်

ကင်းဆီးရဲ့ မျိုးကွဲတစ်ခုပါ။ ဒီမှာ ကွင်းအလယ်မှာ အပိုလိုင်းတစ်ခုနဲ့ ကင်းသမားတစ်ယောက်ရှိတာကြောင့် ဂိမ်းကို ပိုခက်ခဲစေပါတယ်။

ဂဒူ(ကာဗာဒီ)

ခြောက်သွေ့တဲ့ရာသီမှာ ကစားကြပါတယ်။ တောင်အာရှရဲ့ လူကြိုက်များတဲ့ ကာဗာဒီ ဂိမ်းနဲ့ ဆင်တူတဲ့ ဒီဂိမ်းမှာ အသင်းနှစ်သင်းဟာ အချင်းချင်းရဲ့ နယ်မြေထဲကို ဝင်ရောက်ပြီး တိုက်ခိုက်ကာကွယ်ကြပါတယ်။ ခွန်အား၊ အမြန်နှုန်းနဲ့ ခံနိုင်ရည်ကို စမ်းသပ်ပါတယ်။

ဂျင်(ဂျင်သီး)

တမရမ်းသီးလိုမျိုး မာကျောတဲ့သစ်သားနဲ့ လုပ်ထားတဲ့ ကြီးမားတဲ့ ဂျင်ကို လွှဲတဲ့ဂိမ်းတစ်ခုပါ။ ဆယ်ကျော်သက်တွေက အဖွဲ့လိုက်ကစားလေ့ရှိပါတယ်။ ဂျင်ကို ကြိုးနဲ့လွှဲပြီး ပြိုင်ဘက်ရဲ့ latai ကို ရိုက်ပြီး ကျိုးစေပါတယ်။

ကြွီး (ကူရီ)

ဒါဟာ အရင်တုန်းက အသက်ကြီးတဲ့ အမျိုးသားတွေအတွက် ရေပန်းစားတဲ့ အပန်းဖြေမှုတစ်ခုပါ။ ဒါဟာ ခေတ်သစ် လိုဒူးဂိမ်းနဲ့ အလွန်ဆင်တူပါတယ်။ ဒီနေ့ခေတ်မှာ မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးဖြစ်နေပေမယ့် အသက်ကြီးသူတွေက ဒီဂိမ်းကို နေ့လည်ခင်းပြီးရင် နာရီပေါင်းများစွာ ဘယ်လိုကစားခဲ့ကြလဲဆိုတာကို မှတ်မိကြပြီး အာရုံစိုက်ကစားကြပါတယ်။

အန် (အန်စာတုံးဂိမ်း)

ပွဲတော်ရာသီအတွင်း မာရ်မာရွာများတွင် အန်စာတုံးကို တစ်ချိန်က ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကစားခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ၎င်းသည် ပျောက်ကွယ်သွားတော့မည်ဖြစ်သည်။ လူငယ်မျိုးဆက်များစွာသည် ရိုးရာအပန်းဖြေမှု ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းကို ညွှန်ပြသည့် ဂိမ်း၏စည်းမျဉ်းများကိုပင် မသိရှိကြပေ။

ဒေါ (သစ်သားအပိုင်းအစဂိမ်း)

အလွန်ရေပန်းစားသော မာရ်မာဂိမ်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် သင်္ကြန်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ကွင်းပေါ်တွင် အတောင်သုံးဆယ်ခန့်အကွာတွင် မျဉ်းပြိုင်မျဉ်းနှစ်ကြောင်း ရေးဆွဲထားသည်။ တစ်ဖက်တွင် ကစားသမားအရေအတွက်အလိုက် သစ်သားအပိုင်းအစများ (ဒေါ) ကို ထားရှိသည်။ ပြိုင်ဘက်သည် တစ်ဖက်တွင်ရပ်ပြီး လေးလံသောကျောက်တုံးများ သို့မဟုတ် သံအပိုင်းအစများ (ကျောက်သီး) ဖြင့် ဒေါကို ထိမှန်ရန်ကြိုးစားသည်။

ဂိမ်းကို အဆင့်နှစ်ဆင့်ဖြင့် ကစားသည် – ပထမတွင် ရှေ့သို့သုံးပေပစ်ပြီးနောက် ရှေ့သို့တစ်ပေသာပစ်ခြင်းဖြင့် ကစားသည်။ အောင်မြင်သောရိုက်ချက်များသည် “ပုပ်သိုးနေသော” ကစားသမားများကို “လန်းဆန်းစေ” နိုင်သည်။ အသင်းတစ်သင်းစီတွင် တစ်ခါတစ်ရံတွင် ပါဝင်သူ ၃၀ မှ ၄၀ အထိရှိပြီး ဂိမ်းကို သီချင်းများ၊ ဗုံများနှင့် ပွဲတော်ပျော်ရွှင်မှုဖြင့် တစ်နေ့လုံး ကစားသည်။

ပံ (ဗျူဟာမြောက် ဘုတ်ဂိမ်း)

မာရ်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ပီရင်းဟုခေါ်သော ဘုတ်ဂိမ်းအမျိုးမျိုးကို ကျင့်သုံးလေ့ရှိပြီး ကစားသမားတစ်ဦးတည်း သို့မဟုတ် ကစားသမားနှစ်ဦးကြားတွင် ကစားကြသည်။ အဓိကအမျိုးအစားလေးမျိုးကို မြင်တွေ့နိုင်သည်-

ရီရှစ်ပီရင်း- အစက်ငါးစက် သို့မဟုတ် ခြောက်စက်ပါသော ဇယားကွက်ပေါ်တွင် တစ်ယောက်တည်းကစားသည်။ ရည်မှန်းချက်မှာ အပိုင်းအစအားလုံးကို တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဖယ်ရှားရန်ဖြစ်သည်။ သူတော်စင်များနှင့် ရဟန်းများ၏ ဂိမ်းအဖြစ် လူသိများပြီး အာရုံစူးစိုက်မှု မြှင့်တင်ရန် အထောက်အကူပြုသည်။

ကျားစုယင်စု (ကျားနှင့် ယင်ကောင်များ)- စတုရန်းဘုတ်တစ်ခုပေါ်တွင် “ကျား” နှစ်ကောင်နှင့် “ယင်ကောင်” နှစ်ဆယ်ရှိသည်။ ကျားသည် ခုန်ခြင်းဖြင့် ယင်ကောင်များကို “စား” ပြီး ယင်ကောင်များသည် ဘုတ်ကိုဖြည့်ခြင်းဖြင့် ကျားကို ထောင်ချောက်ဆင်ရန် ကြိုးစားသည်။

ဝက်ခေါင်းပံ (ဝက်ခေါင်းပီရင်း)- အစက် ၃၇ ပါ ဘုတ်ပေါ်ရှိ ပြိုင်ဘက်နှစ်ဦးကြား ကစားနည်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အပိုင်းအစများကို ခုန်ခြင်းဖြင့် ပြိုင်ဘက်၏ အပိုင်းအစများကို ဖယ်ရှားပြီး ဖယ်ရှားရမည်ဖြစ်သည်။

အခြားမျိုးကွဲများတွင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာထက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်မှုကို စမ်းသပ်ခြင်းဖြစ်သည့် ဖယ်ရှားခြင်း သို့မဟုတ် ထောင်ချောက်ဆင်ခြင်း နည်းစနစ်များ ပါဝင်သည်။

ခေတ်ပြိုင်ပြောင်းလဲမှုများ

လက်ရှိတွင် မာရ်မာကလေးများနှင့် လူငယ်များသည် ဘောလုံးနှင့် ခရစ်ကက်ကဲ့သို့သော နိုင်ငံတကာအားကစားများကို ပိုမိုအာရုံစိုက်လာကြသည်။ သို့သော် ရိုးရာဂိမ်းများ၏ ရေပန်းစားမှုသည် တဖြည်းဖြည်း ကျဆင်းလာနေသည်။ ခေတ်သစ်ပညာရေး၊ မြို့ပြဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် ရှေးဟောင်းဂိမ်းများသည် ယခုအခါ အသက်ကြီးသူများ၏ မှတ်ဉာဏ်များတွင်သာ ကန့်သတ်ထားသည်။

သို့သော် မာရ်မာရိုးရာဂိမ်းများသည် အချိန်ဖြုန်းရန် နည်းလမ်းတစ်ခုမျှသာ မဟုတ်ဘဲ ၎င်းတို့၏ စုပေါင်းမှတ်ဉာဏ်၊ တီထွင်ဖန်တီးနိုင်စွမ်း၊ လူမှုရေးတန်ဖိုးများနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖော်ပြမှုတို့၏ အစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ခွန်ယန် သို့မဟုတ် ဒါကို ယနေ့ခေတ်ပွဲတော်များတွင် မြင်တွေ့နေရဆဲဖြစ်သော်လည်း ဂိမ်းများစွာသည် မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးဖြစ်နေသည်။ ဤရိုးရာဂိမ်းများကို မှတ်တမ်းတင်ခြင်း၊ ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ပြန်လည်ရှင်သန်စေရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည် – အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတို့သည် ဖျော်ဖြေရေးတစ်ခုသာမက မာရ်မာလူမျိုးစုနှင့် စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသများ၏ ပိုမိုကြီးမားသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၏ မရှိမဖြစ်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်းဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။